Tại Sao Nói Cuộc Khủng Hoảng Kinh Tế Thế Giới

hội nghị tổng kết tiến hành nhiệm vụ năm 2020 và...Nghiệm thu, reviews cơ sở đề tài cung cấp Quốc gia...Hội nghị Tổng kết, tiến công giá hiệu quả thực hiện xây...
*
*


Câu hỏi của phụ nữ hoàng - và chắc rằng cũng của đa số người khác - đang làm những giáo sư hiện diện vô thuộc bối rối. Thực vậy, trong những “bong bóng” bị vỡ do cuộc rủi ro tài chính hai năm nay, thì chiếc bị vỡ vạc một bí quyết “ngoạn mục” nhất chắc rằng là “uy tín” của những nhà tài chính vĩ mô. (Nên nói đến rõ: đều chỉ trích này hay nhắm vào kinh tế học mô hình lớn (macroeconomics) và kinh tế tài chính tài chính (financial economics), còn kinh tế tài chính vi mô (microeconomics) thì được coi như như “vô can”!). Điều này không những được nhận thấy từ bạn ngoài ngành, gay gắt nhất lại chủ yếu từ những nhà kinh tế. Paul Krugman (Nobel 2008) chẳng hạn, thẳng thắn nhận định rằng môn tài chính học vĩ mô trong 30 năm vừa qua “nhẹ lời tuyệt nhất thì có thể nói rằng là cực kỳ vô ích, còn thật nặng lời thì yêu cầu nói là thật sự bao gồm hại!”.

Bạn đang xem: Tại sao nói cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới

Sự “thất vọng” này thường xuyên nhắm vào cha điểm. Lắp thêm nhất, kinh tế học là một phần “nguyên nhân” của cuộc rủi ro khủng hoảng tài bao gồm hiện tại. Sản phẩm công nghệ hai, đại phần nhiều các nhà kinh tế, dù có trách nhiệm tạo ra rủi ro hay không, dường như không dự báo được nó. Với thứ ba, các nhà kinh tế tài chính đã không có một kế sách hữu dụng nào nhằm “chữa trị” cuộc khủng hoảng rủi ro này khi nó đã xảy ra.

Hư thực tế sao?

Trước hết, hãy nói về tại sao cuộc lớn hoảng. Vớ nhiên, không người nào phủ nhận vai trò then chốt của những ngân hàng khổng lồ, những công ty bảo hiểm, những quỹ đầu tư, những ngân hàng trung ương (nhất là hệ thống Dự trữ Liên bang (Fed) của Mỹ thời kỳ Alan Greenspan làm thống đốc), các chính khách hàng (nhất là Henry Paulson, bộ trưởng Ngân khố Mỹ thời Bush)... Cũng bắt buộc thêm vào list “can phạm” này đông đảo những bạn có thu nhập thấp nhưng không lượng sức mình, liều lĩnh mua căn hộ (một phần cũng vì bị những công ty bđs địa ốc dụ dỗ) nhằm rồi không có tiền trả, gây rủi ro cho thị phần bất hễ sản, kéo theo phản nghịch ứng dây chuyền sản xuất đến những thị phần khác...

Tất cả đầy đủ điều trên phần đông là đúng, tuy vậy nhiều người nhận định rằng thủ phạm sâu sát nhất chưa phải là vài ba cá nhân, một vài công ty tài chính, thậm chí là thể chế chủ yếu trị hay kinh tế, mà là 1 trong những trường phái bốn tưởng. Tứ tưởng ấy là sự chấp nhận quá dễ dàng dãi, thiếu thốn phê phán, ý niệm “thị trường từ bỏ do” huyền ảo và ko tưởng. Bao gồm ý niệm ấy, và gần như hệ luận “logic” (và chỉ với logic!) của nó, là cơ sở trí thức, là 1 lăng kính để nhìn thực tế, nhưng mà “ngành gớm tế” (cụ thể ở những nước bốn bản) đã chấp nhận gần suốt nửa núm kỷ qua, và được tôn sùng bởi những người làm chế độ như Alan Greenspan. Hệ tứ tưởng ấy đã khống chế kinh tế học, trở nên định hướng “kinh tế học loại chính” (mainstream economics), đôi lúc gọi là “trường phái Chicago” (vì Đại học Chicago là chỗ tập trung đông đảo những đơn vị kinh tế số 1 có tứ duy này, và mạnh khỏe rao giảng nó).

Đối với phần nhiều người nhận định rằng giới kinh tế tài chính đã “đóng góp” vào cuộc khủng hoảng này, thì thủ phạm thật là dễ dàng thấy: đó là bốn duy theo “trường phái Chicago” nói trên, và rõ ràng là “giả thuyết thị trường hữu hiệu” (efficient market hypothesis) mà chiếc rốn là đh này.

Trường phái Chicago và “giả thuyết thị phần hữu hiệu”

Một trong những người khai sanh “giả thuyết thị phần hiệu quả” là Michael Jensen (giáo sư Đại học Chicago). đưa thuyết này có ba “phiên bản”. Theo “phiên bạn dạng mạnh” (cực đoan) của chính nó thì tất cả những gì mà tín đồ đầu tư cần phải biết đều được phản ảnh trong giá bán của triệu chứng khoán. Đây là một trong những hệ quả của thuyết “kỳ vọng đúng theo lý” (rational expectations) khống chế kinh tế học vĩ mô trong sát 30 năm nay. Một hệ luận của thuyết “kỳ vọng đúng theo lý” là, về lâu về dài, các can thiệp ở trong phòng nước vào thị trường đều vô hiệu, hoặc phản bội tác dụng, nếu không quá sự là tất cả hại. Ngân sách trên thị phần là phản ảnh “những quý giá căn bản”. Cần yếu nào xảy ra các chiếc gọi là “bong nhẵn tài sản”. (Song, nên chú ý ngay chỗ tự mâu thuẫn của mang thuyết này: nếu mọi thông tin đều “gói trọn” trong giá, thì ai đần độn gì search (mua) thêm thông tin?). Theo phiên bản “yếu” của trả thuyết này thì không thể dựa vào giá của chứng khoán trong quá khứ nhằm tiên đoán giá chỉ của chúng trong tương lai. Còn “phiên phiên bản trung dung” của mang thuyết này thì cho rằng giá đầu tư và chứng khoán là phản hình ảnh những thông tin “công cộng” (public information) có nghĩa là những thông tin mà số đông người đều sở hữu được mà lại không tốn yếu gì cả. Phiên bạn dạng này của đưa thuyết không sa thải khả năng gồm những thông tin tư riêng, hoặc tin tức nội bộ, mà giá chứng khoán không phản ảnh (và vì vậy những bạn sở hữu những thông tin này (hoặc có công dụng đặc biệt để phân tích và khai quật những tin tức ấy) sẽ có ích thế trên thị trường chứng khoán).

Nói ngắn gọn: “giả thuyết thị trường hữu hiệu” nhận định rằng “thị trường” là trung thực và không khi nào sai. Trong “thế giới” của không ít người tin trả thuyết này, rất nhiều “bất ngờ” ngoài dự đoán như các loại “bong bóng” (địa ốc hoặc tín dụng) quan yếu xảy ra! chú ý từ quan điểm toán học tập thì “giả thuyết thị trường hữu hiệu” trái là “đẹp” tuyệt vời: hầu hết sự kiện rất nhiều logic, chính xác, đồng bộ với nhau, đâu vào đấy.

Quả thật, mô hình toán học tập của giả thuyết này là thừa “đẹp”: từng tác nhân kinh tế tài chính đều luôn luôn cư xử hợp lí (thậm chí giá lùng!) để “tối nhiều hóa” nghĩa vụ và quyền lợi của mình, luôn luôn luôn đo lường và tính toán sáng suốt, với rất đầy đủ thông tin. Cũng chính vì cái “đẹp toán học” của quy mô này mà lại “giả thuyết thị trường hữu hiệu” đã gợi cảm biết từng nào nhà kinh tế. Cùng đó đó là điểm chính của những người quy trách nhiệm cho phe cánh Chicago - nếu không là phần lớn các nhà tài chính vĩ tế bào nói tầm thường - cho bự hoảng kinh tế tài chính hai năm nay. Nói rõ ra, mọi nhà kinh tế tài chính này đã quá coi trọng “cái đẹp” nhưng mà không chăm chú đến thực tế. Chúng ta mê những mô hình toán cực kỳ logic, thật trang nhã, bỏ mặc sự “hỗn độn”, “bừa bãi” của thực tế. Chúng ta lánh mắt, không nhìn tới các trường thích hợp ứng xử nằm ngoại trừ mô hình đẹp đẽ của họ, dù các trường vừa lòng này đầy rẫy trên thực tế.

Ngoài hầu như lỗi lầm phổ biến chung của trả thuyết thị trường hữu hiệu bởi sự thiếu thực tiễn của nó, tất cả hai sự khiếu nại khác, có tương tác đến giả thuyết này mà, nghĩ suy lại, hoàn toàn có thể trực tiếp góp sức vào bự hoảng. Một là, bao gồm giả thuyết này đang là đại lý mà một số nhà khiếp tế phụ thuộc để cố vấn những nhà đầu tư, các ngân hàng phát hành đa số loại chứng khoán thứ cung cấp (derivatives). Sử dụng những bí quyết toán học cùng xác suất rất là phức tạp, đó là phần đa “bó bệnh khoán” được biết “gói ghém” một giải pháp tối hảo mức nguy hiểm và nút lợi nhuận. (Tương truyền, chủ yếu Ben Bernanke, khi mới nhậm chức thống đốc Fed của Mỹ, cũng không nắm rõ loại đầu tư và chứng khoán này, đề nghị mời chuyên viên đến lý giải cho ông ta). Nhị là, đông đảo nhà kinh tế tài chính (cố vấn cho những ngân hàng, các quỹ đầu tư) này chỉ đối chiếu các thị phần tài chủ yếu (khác với thị phần lao động, chẳng hạn), còn chỉ nghĩ mang lại cách đầu tư chi tiêu sao cho buổi tối hảo mang lại thân chủ, chứ không đon đả gì đến tính năng của hành động này đến toàn thể nền ghê tế. Đây là 1 nhược điểm mà, nhìn lại, quả là một nguyên do thân cận của cuộc khủng hoảng rủi ro tài chính: Khi mong tính tỷ lệ “mất mát”, các nhà kinh tế tài chính này gán phần trăm bằng zêrô cho số đông sự cố rất là ít khi xảy ra, có nghĩa là xem giống như những sự cố này không thể làm sao xảy ra. Song, cụ thể là “rất hiếm khi xảy ra” không giống với “không thể xảy ra”, với hậu quả của lầm lỗi này càng “khủng khiếp” rộng khi mà lại tầm cỡ phần đông mất đuối khi bài toán khó-thể-xảy-ra xẩy ra là cấp trăm, gấp ngàn, phần đa mất đuối thông thường. Đó là điều đã xẩy ra trong cuộc rủi ro khủng hoảng này!

Nói như tỉ phú Warren Buffett: Từ dấn xét là thị trường “thường” hữu hiệu, những nhà tởm tế kết luận rằng thị trường “luôn luôn” hữu hiệu! (Chính Buffett đã tạo nên cơ nghiệp chưa phải nhờ đầu tư ở những thị phần thường hiệu quả, mà lại vào gần như thị trường nhiều khi không hiệu quả!).

Hai phản bội ứng

Làn sóng hạn chế lại “kinh tế loại chính” tới từ hai phía. Xuất phát từ 1 phía, những nhà kinh tế tài chính trở lại với kim chỉ nan vĩ mô của Keynes để tìm phương án cho cuộc rủi ro khủng hoảng hiện nay. Xuất phát điểm từ 1 phía khác, một số trong những nhà kinh tế khác, tổng quát một trường phái tài chính mới, thường xuyên được hotline là “kinh tế học tập ứng xử” (sẽ giải thích dưới đây). Ngôi trường phái này có triển vọng dẫn vào “kinh tế mẫu chính” một hình hình ảnh xác thực, logic hơn về tác phong con người, không như hình hình ảnh “khô khan”, “lạnh lùng”, cực kỳ đơn giản (dù khôn xiết “đẹp” theo nghĩa toán học!) của “trường phái Chicago”.

Trở về cùng với Keynes? Nhóm kinh tế tài chính gia trước tiên thì nhận định rằng “giả thuyết thị phần hữu hiệu” là sai lạc vì nó vẫn quên bài học của Keynes: không người nào có toàn bộ thông tin cần có... Hơn nữa, chẳng thể dùng xác suất để gán cho gần như sự cố chưa từng xảy ra! Nói cách khác: không một quy mô toán nào có thể tiên đoán tương lai, cho dù chỉ bởi xác suất.

Những nhà kinh tế tài chính cổ xúy việc trở về cùng với Keynes tất yếu gồm những người đã thiên về Keynes từ bỏ trước, dẫu vậy đáng kể không chỉ có thế là bao gồm cả những người dân (như Richard Posner, ở trong “trường phái Chicago”) nhưng trước đây vẫn chấp nhận cho là Keynes vẫn lỗi thời.

Hoặc một lý thuyết kinh tế mới? trong vòng hai mươi năm ngay sát đây, một nhóm kinh tế tài chính gia đã giới thiệu một lý thuyết mới call là “kinh tế học tập ứng xử” (behavioral economics). Theo họ, sự ứng xử của không ít tác nhân kinh tế tài chính không hoàn toàn thuần lý, mà bao gồm “thiên lệch” vị nhận thức công ty quan, và những xu thế như “thói bầy đàn”. Cách biểu hiện này chúng ta thấy hàng ngày nhưng không thể lý giải trong quy mô “tự do chọn lựa” của tài chính học tân cổ điển. Ví dụ một tín đồ nghiện thuốc lá, tuy bằng lòng tự do, có thể (ngược đời!) ủng hộ cơ quan chỉ đạo của chính phủ cấm hút thuốc (để góp anh ta quăng quật thuốc). Nói khác đi, theo “kinh tế học ứng xử”, hành vi con người là hết sức phức tạp, cấp thiết giản đơn “mô hình hóa” nó tựa như các tác nhân buổi tối đa hóa lợi nhuận hoặc dụng ích như trong tế bào hình kinh tế tài chính tân cổ xưa mà phe cánh Chicago, cùng thuyết “thị trường hữu hiệu” áp dụng không chút ngại ngùng. “Thị trường”, theo kinh tế học ứng xử, bị tác động không ít của “cảm tính” núm vì trọn vẹn là những giám sát và đo lường thuần lý.

Thực ra, công ty đích của môn kinh tế học ứng xử không hẳn là nhằm lý giải cuộc khủng hoảng rủi ro tài bao gồm (hay một sự cố vĩ mô nào) nhưng là 1 trong đóng góp cho tài chính vi mô. Chỉ tình cờ là, trong lúc phản chưng “kinh tế dòng chính” (như bị khống chế vì “trường phái Chicago” như hiện nay nay), thuyết kinh tế tài chính đối xử đang như một trái mìn làm cho nổ tung cơ sở của “giả thuyết thị trường hữu hiệu”.

Tuy phái “ứng xử” và phái Keynes có nhiều điểm tương đồng, tuy nhiên cũng có nhiều khác biệt. Những người theo Keynes nhận định rằng chỉ trích của phe cánh ứng xử (đối cùng với “giả thuyết thị trường hữu hiệu”) là không cần thiết: chỉ cần vạch rõ sự phi lý của đưa định con người có không thiếu thông tin là đầy đủ “đánh gục” trường phái Chicago rồi! không ít người phái Keynes cũng e ngại phái ứng xử tại phần phái này không đánh giá giả thuyết về tối đa hóa dụng ích mà lại phái Keynes vẫn mong giữ, không phải vì nó thực tế, tuy thế là một phương pháp mô hình hóa chuyển động kinh tế một phương pháp hữu hiệu. Còn những người dân phái ứng xử thì nhận định rằng phái Keynes rất tốt phân tích những hối tiếc trong thị phần lao động, mà lại không phân tích và lý giải nỗi phần đa “tì vết” trong thị phần tài chính, mà bao gồm những tì vết này mới là lý do thân cận của cuộc khủng hoảng rủi ro hiện nay. Do đó, theo phái ứng xử thì những người theo Keynes không có một giải pháp mới nào để chữa trị cuộc rủi ro khủng hoảng tài chính hiện nay ngoài những phương án “sao lục” lại số đông gì Keynes đã ý kiến đề nghị cho cuộc Đại suy thoái năm 1929.

Xem thêm: Tại Sao Laptop Không Nghe Được Âm Thanh ? 24 Cách Sửa Loa Máy Tính Windows Và Macbook

Đâu là giải pháp?

Rõ ràng là cuộc rủi ro khủng hoảng hiện trên đã có tác dụng trầm trọng thêm sự phân hóa giữa các nhà gớm tế. Dù mất nhiều uy tín, “trường phái Chicago” vẫn còn rất năng động. Tuy ít còn ai bào chữa cho “giả thuyết thị trường hữu hiệu”, họ vẫn tồn tại công kích những “biện pháp Keynes” (mà chính quyền Obama đang sử dụng). Robert Lucas (một giữa những “sư tổ” nghỉ ngơi Chicago) đến rằng chế độ kích mong của Obama là 1 trong thứ “kinh tế học tập dỏm”, John Cochrane (một nhà kinh tế Chicago trẻ con hơn) thì cho đó là “chuyện thần tiên”. Về phe Keynes thì gồm Bradford DeLong (Đại học tập California) mang lại rằng họ đang tận mắt chứng kiến không gì khác rộng sự “sụp đổ trí thức” của phe phái Chicago. Và nhiều người dân khác (như Paul Krugman, nói ở trên) thì còn nặng trĩu lời hơn nữa. Phe Keynes, tất nhiên, nhận định rằng kích cầu là chiến thuật không thể tránh, thậm chí là họ còn mang lại rằng cơ quan chỉ đạo của chính phủ Mỹ cần phải kích cầu nhiều hơn nữa!Phe “kinh tế học tập ứng xử” thì không có tương đối nhiều ý kiến về tài chính vĩ tế bào (và những người có ý kiến thì hồ hết bênh phe Keynes). Những ý kiến đề xuất của họ bao gồm phần vi mô hơn (chẳng hạn như bảo đảm y tế phải như thế nào, hay sút thuế phải ra làm sao để bội phản ứng của dân chúng là “hữu hiệu” nhất). Một ví dụ: theo họ, để thực hiện miễn thuế cho mỗi người 120 đô la Mỹ 1 năm (để kích cầu) chẳng hạn thì, thay vì gửi cho những người ấy một cái séc 120 đô la mỹ cho trọn năm, đề nghị gởi 10 đồng usd hàng tháng, vì chưng kinh nghiệm cho biết thêm người nhận 120 đồng $ mỹ sẽ để dành riêng một ít, không chi tiêu và sử dụng hết 120 đô la Mỹ. Trái lại, nếu dìm 10 đồng đôla mỗi tháng thì anh ta có xu thế tiêu hết 10 đô la mỹ mỗi tháng, do đó hiệu ứng kích cầu cho nền tài chính sẽ mập hơn!

Không như cuộc Đại suy thoái và khủng hoảng 1929 vẫn phát sinh đạo giáo Keynes, ít tất cả người nhận định rằng cuộc khủng hoảng hiện trên sẽ hiện ra một đạo giáo mới. Thuyết kinh tế tài chính ứng xử chắc chắn rằng sẽ cải tiến và phát triển hơn, cơ mà nó đã bao gồm từ trước cuộc khủng hoảng này và công ty đích của nó không phải để phân tích và lý giải những hiện tại tượng kinh tế tài chính vĩ mô.